กลิ่นกายส่งผลต่อความสัมพันธ์จริงหรือ? เจาะลึกวิทยาศาสตร์เบื้องหลังแรงดึงดูดที่คุณอาจไม่เคยรู้

เคยไหมที่จู่ๆ กลิ่นน้ำหอมหรือกลิ่นกายของใครบางคนทำให้คุณหวนนึกถึงอดีตอย่างไม่ทันตั้งตัว ไม่ว่าจะเป็นความทรงจำที่สวยงาม ความรักที่เคยเบ่งบาน หรือแม้กระทั่งความเจ็บปวดจากเรื่องราวที่ผ่านมาปรากฏชัดขึ้นมาอีกครั้ง นั่นเป็นเพราะว่า กลิ่นกับความสัมพันธ์ ของมนุษย์เรานั้นซับซ้อนกว่าที่คิดมาก ไม่ได้เป็นแค่เรื่องของความหอม แต่คือเคมีที่เชื่อมโยงกับอารมณ์ ความทรงจำ และแรงดึงดูดในระดับชีวภาพ บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจวิทยาศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังว่าทำไมกลิ่นเพียงหนึ่งเดียวจึงสามารถกระตุ้นได้ทั้งความคิดถึง ความปรารถนา หรือแม้กระทั่งความรู้สึกไม่ชอบได้อย่างไร

กลิ่นกับความทรงจำ: ทำไมเราจำเรื่องราวจากกลิ่นได้แม่นยำกว่าสิ่งอื่น

เหตุผลหนึ่งที่ทำให้กลิ่นมีความทรงพลังอย่างไม่น่าเชื่อคือการเชื่อมโยงโดยตรงกับสมองส่วนอารมณ์และความทรงจำ กลิ่นจะเดินทางตรงไปยัง Amygdala และ Hippocampus ซึ่งเป็นส่วนที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์และความทรงจำอัตชีวประวัติ (autobiographical memory) แตกต่างจากการมองเห็นหรือการได้ยิน การเชื่อมโยงนี้ทำให้ความทรงจำที่ถูกกระตุ้นด้วยกลิ่นมักจะแจ่มชัดและเข้มข้นทางอารมณ์มากกว่า (Herz & Schooler, 2002) ลองนึกถึงประสบการณ์ของ ‘เอ็มม่า’ ที่เรื่องราวในบทความต้นฉบับยกมา เธอนั่งอยู่บนรถไฟที่แน่นขนัด เมื่อชายคนหนึ่งเบียดเข้ามาใกล้ กลิ่นน้ำหอมราคาถูกยี่ห้อ Curve ผสมกับกลิ่นเหงื่อของเขาฟุ้งขึ้นมาทันที เอ็มม่าจำกลิ่นนั้นได้แม่นยำ มันคือน้ำหอมที่อดีตแฟนเก่าของเธอเคยใช้

หากเป็นเมื่อ 20 ปีที่แล้ว กลิ่นนี้คงทำให้เธอรู้สึกไม่สบายใจและนึกถึงการทะเลาะเบาะแว้งและความเจ็บปวดจากความอกหัก แต่วันนี้เมื่อเธอมีความสุขกับความรักครั้งใหม่ กลิ่นเดิมกลับเปลี่ยนไปกระตุ้นความรู้สึกคิดถึงแทนความเจ็บปวด กลิ่นไม่ได้เปลี่ยนไป แต่ความหมายที่ผูกติดกับกลิ่นต่างหากที่เปลี่ยนไป

กลิ่นกายกับแรงดึงดูดทางชีวภาพ: เคมีที่ซับซ้อนกว่าที่คิด

นอกจากความทรงจำแล้ว กลิ่นยังเป็นพาหะของข้อมูลทางชีวภาพอีกด้วย การทดลองที่มีชื่อเสียงจาก “Sweaty T-Shirt Study” (Wedekind et al., 1995) ได้ขอให้ผู้ชายสวมเสื้อยืดคอตตอนเปล่าเป็นเวลาสองคืนโดยไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นกายหรือน้ำหอม จากนั้นให้ผู้หญิงดมกลิ่นเสื้อและให้คะแนนความพึงพอใจ

นักวิจัยพบว่าผู้หญิงที่ไม่ได้ใช้ยาคุมกำเนิดมักจะชอบกลิ่นของผู้ชายที่มีพันธุกรรมระบบภูมิคุ้มกัน (Major Histocompatibility Complex หรือ MHC) ที่แตกต่างจากตนเอง หนึ่งในคำอธิบายคือความแตกต่างทางพันธุกรรมนี้อาจนำไปสู่ลูกหลานที่มีภูมิต้านทานโรคที่กว้างขึ้น

• ความแตกต่างของ MHC: แสดงถึงความหลากหลายทางพันธุกรรมที่อาจส่งผลต่อสุขภาพของลูกหลาน
• ผลของยาคุมกำเนิด: การศึกษาในภายหลังพบว่ายาคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนสามารถเปลี่ยนความชอบในกลิ่นได้ (Roberts et al., 2008) บ่งชี้ว่าแรงดึงดูดทางชีวภาพได้รับอิทธิพลจากฮอร์โมนด้วย

อย่างไรก็ตาม กลิ่นเหล่านี้ไม่ได้สร้างแรงดึงดูดแบบทันทีทันใดเหมือนที่คนมักเชื่อในเรื่อง ‘ฟีโรโมน’ นักวิทยาศาสตร์ศึกษา ‘เคมีซิกแนล’ (chemosignals) ซึ่งเป็นสารประกอบเคมีในเหงื่อที่อาจมีอิทธิพลต่ออารมณ์หรือความสนใจ ยกตัวอย่างเช่น สารประกอบที่ได้จากฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนที่พบในเหงื่อของผู้ชายที่เรียกว่า androstadienone แสดงให้เห็นว่าสามารถเพิ่มการกระตุ้นทางสรีรวิทยาและกระตุ้นสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมฮอร์โมนในผู้หญิงได้เล็กน้อย (Wyart et al., 2007) ซึ่งหมายความว่ามันอาจทำให้ผู้หญิงรู้สึกตื่นตัวหรือสนใจมากขึ้นเล็กน้อยเท่านั้น ไม่ใช่การสร้างความหลงใหลอย่างฉับพลัน

กลิ่นสร้างความผูกพันและเยียวยาจิตใจ: สัญญาณแห่งความปลอดภัย

นอกจากเรื่องความรัก กลิ่นยังมีบทบาทสำคัญในความผูกพันและความปลอดภัยอีกด้วย การวิจัยแสดงให้เห็นว่าการดมกลิ่นเสื้อผ้าที่คนรักสวมใส่สามารถช่วยลดการตอบสนองต่อความเครียดได้ (Hofer et al., 2018) เมื่อเวลาผ่านไป กลิ่นของคู่รักสามารถถูกเข้ารหัสเป็นสัญญาณของความปลอดภัยและความสบายใจในความสัมพันธ์

แต่การเข้ารหัสนี้ก็สามารถเปลี่ยนแปลงได้เช่นกัน หากความสัมพันธ์เปลี่ยนไปในทางลบ เช่น คู่รักกลายเป็นคนชอบวิพากษ์วิจารณ์ ห่างเหิน หรือไม่น่าเชื่อถือ กลิ่นของพวกเขาอาจเริ่มกระตุ้นความตึงเครียดแทนที่จะเป็นความสบายใจได้ นั่นคือร่างกายจะเรียนรู้ที่จะปรับเปลี่ยนการรับรู้ไปตามประสบการณ์

กลิ่นกำหนดความรักจริงหรือ? บทสรุปจากมุมมองนักวิทยาศาสตร์และจิตวิทยา

จากข้อมูลทั้งหมด เราจะเห็นได้ว่ากลิ่นมีบทบาทสำคัญในการดึงดูดและความสัมพันธ์ของเราจริง แต่กลิ่นนั้นไม่ได้ทำงานอย่างโดดเดี่ยว มันถูกกรองผ่านความทรงจำ ความผูกพัน และความหมายที่เรามอบให้ แม้ว่าชีววิทยาสามารถเปิดประตูแห่งความสนใจได้ แต่สิ่งที่หล่อเลี้ยงความสัมพันธ์ในระยะยาวคือความไว้วางใจ การตอบสนองซึ่งกันและกัน และความเคารพซึ่งกันและกัน การปฏิบัติต่อกันและประสบการณ์ที่เราสร้างร่วมกันต่างหากที่เป็นตัวกำหนดว่ากลิ่นของใครบางคนจะนำมาซึ่งความสบายใจหรือความรู้สึกไม่สบายใจ เมื่อเราเข้าใจถึงความซับซ้อนของ กลิ่นกับความสัมพันธ์ นี้ เราก็สามารถชื่นชมความมหัศจรรย์ของเคมีในร่างกายและจิตใจเราได้อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ที่มา: psychologytoday.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• สัญญาณไฟรถยนต์ ใช้อย่างไรให้ถูกต้อง และปลอดภัย
• โดนเตารีดนาบ ต้องทำอย่างไร? ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี ลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็น
• แจกฟรี 12 เทมเพลตการ์ดแต่งงาน ลายดอกไม้-ใบไม้ แก้ไขเองได้ เลือกโทนสีได้ตามธีมงาน
• รวม 10 ฟอนต์ภาษาไทยสวย ๆ มีให้เลือกหลายสไตล์ พร้อมลิงก์ดาวน์โหลด