สังคม 5.0 ไม่ใช่แค่ฉลาด แต่ต้องทำให้ชีวิต ‘เรา’ ดีขึ้นจริงไหม?

จริง ๆ แล้วหลายคนน่าจะเคยได้ยินคำว่า “Industry 4.0” กันมาบ้างแล้วใช่ไหมครับ? ที่เน้นเรื่องการผลิตอัจฉริยะและระบบอัตโนมัติ ทีนี้โลกมันหมุนไปเรื่อย ๆ เลยมีแนวคิดที่ก้าวไปอีกขั้นอย่าง “Society 5.0” และ “Industry 5.0” เกิดขึ้นมา ซึ่งมันไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยีอย่างเดียวแล้ว แต่เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับ “เรา” ทุกคนเลยว่าอนาคตที่ฉลาดขึ้นนี้จะทำให้ชีวิตดีขึ้นจริง ๆ หรือเปล่า นี่แหละคือคำถามสำคัญที่น่าคิดครับ

หลายคนอาจคิดว่าเรื่องพวกนี้ดูเป็นเรื่องไกลตัว แต่จริง ๆ แล้วมันกำลังเข้ามามีบทบาทกับชีวิตประจำวันของเรามากขึ้นเรื่อย ๆ เลยนะ เพราะฉะนั้นเรามาดูกันดีกว่าว่าแนวคิดใหม่นี้มีอะไรน่าสนใจ และมีแง่มุมไหนที่เราต้องใส่ใจเป็นพิเศษบ้างครับ

ทำความเข้าใจ สังคม 5.0 กับ Industry 5.0 คืออะไร?

“Society 5.0” เป็นแนวคิดที่เริ่มจากญี่ปุ่นครับ เขามองว่านี่คือ “สังคมอัจฉริยะขั้นสุดยอด” ที่ระบบดิจิทัลกับชีวิตจริงเชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง โดยมี “ความเป็นอยู่ที่ดีของมนุษย์” เป็นหัวใจสำคัญเลย ส่วน “Industry 5.0” ที่มาจากคณะกรรมาธิการยุโรป ก็เป็นการต่อยอดจาก Industry 4.0 ครับ แต่เปลี่ยนจุดเน้นจากแค่ประสิทธิภาพไปสู่เศรษฐกิจที่ยั่งยืน มีความยืดหยุ่น และมีมนุษย์เป็นศูนย์กลางมากขึ้น

จริง ๆ แล้วแนวคิดสองอย่างนี้มันไปด้วยกันได้ดีเลยนะ Industry 5.0 จะเป็นเหมือนรากฐานทางเทคโนโลยีที่ช่วยขับเคลื่อน ไม่ว่าจะเป็น AI, หุ่นยนต์, Big Data, Digital Twins หรือระบบเครือข่ายขั้นสูง ส่วน Society 5.0 ก็จะเข้ามาเติมเต็มในเรื่องเป้าหมายทางสังคม เช่น การไม่แบ่งแยก, ความยั่งยืน, สุขภาพที่ดี และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของทุกคน

ทำไมถึงต้องเปลี่ยนจาก Industry 4.0 ที่เน้นแค่การผลิตอัตโนมัติหรือประสิทธิภาพอย่างเดียว ก็เพราะว่าแม้จะได้ประโยชน์เยอะ แต่ก็มาพร้อมกับความกังวลหลายอย่าง เช่น การตกงาน, ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล, การสอดส่องดูแล, ช่องว่างทางทักษะ และวัฒนธรรมการทำงานที่คนต้องปรับตัวเข้าหาเครื่องจักรมากกว่าที่เครื่องจักรจะปรับเข้าหาคน ซึ่ง Industry 5.0 พยายามแก้ไขจุดนี้ครับ พูดง่าย ๆ คือ “เครื่องจักรไม่ใช่พระเอก แต่คนต่างหากคือพระเอกตัวจริง”

ความฉลาดที่อาจมาพร้อมกับความกังวล?

หลายคนอาจคิดว่าเทคโนโลยีจะช่วยลดภาระอย่างเดียว แต่จริง ๆ แล้วมันก็สร้างภาระใหม่ได้เหมือนกันนะ สังคมที่เต็มไปด้วยเซ็นเซอร์, ระบบ AI หรือการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคาดการณ์ มันจะส่งผลต่อความรู้สึกของเรา ทั้งเรื่องอิสระ, ความสามารถ, ความเป็นส่วนตัว, ความยุติธรรม และการเป็นส่วนหนึ่งของสังคมโดยตรงเลย

ลองนึกภาพดูสิครับ:

• ระบบดูแลสุขภาพอัจฉริยะ: อาจใช้ AI หรืออุปกรณ์สวมใส่ตรวจจับความเสี่ยงได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ และดูแลเราได้แบบเฉพาะบุคคล ซึ่งดีมาก ๆ แต่ถ้าออกแบบไม่ดี มันก็อาจทำให้เรารู้สึกถูกจับตาอยู่ตลอดเวลา
• ที่ทำงานอัจฉริยะ: หุ่นยนต์ทำงานร่วมกับคน (Cobots) อาจเข้ามาช่วยงานที่อันตรายหรือซ้ำซาก ทำให้เรามีเวลาไปทำงานที่ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์มากขึ้น แต่ถ้าไม่มีการสร้างความเชื่อใจหรือการฝึกอบรมที่ดี ก็อาจจะสร้างความกลัวเรื่องตกงานหรือความไม่มั่นคงในหน้าที่แทน
• เมืองอัจฉริยะ (Smart City): ช่วยให้การเดินทางดีขึ้น, การใช้พลังงานมีประสิทธิภาพ, รับมือภัยพิบัติได้ดีขึ้น แต่ถ้าการเข้าถึงเทคโนโลยีเหล่านี้ไม่เท่าเทียมกัน ก็อาจกลายเป็นโลกดิจิทัลสวยหรูแค่บางกลุ่ม และเป็นเขาวงกตที่น่าหงุดหงิดสำหรับคนอีกกลุ่มไปเลยก็ได้

ประเด็นสำคัญคือ “ประสิทธิภาพอย่างเดียวไม่เท่ากับความเป็นอยู่ที่ดี” หรอกครับ ที่ทำงานอาจจะเร็วขึ้นและเป็นอัตโนมัติมากขึ้น แต่พนักงานกลับเครียดมากขึ้น เมืองอาจจะเชื่อมโยงถึงกันมากขึ้น แต่คนกลับรู้สึกถูกจับตามองมากขึ้น ระบบดูแลสุขภาพอาจจะเต็มไปด้วยข้อมูล แต่ผู้ป่วยกลับรู้สึกว่าไม่ได้รับความเข้าใจแบบส่วนตัวเลย

งานวิจัยยังชี้ถึงความเสี่ยงหลายอย่างที่เราต้องใส่ใจจริงจัง เช่น

• การแบ่งขั้วของงาน: บางงานอาจถูกแทนที่ หรืองานบางประเภทอาจมีความต้องการสูงมาก
• ข้อกังวลด้านความเป็นส่วนตัว: การใช้ข้อมูลจำนวนมหาศาล
• ความปลอดภัยของข้อมูล: ความเสี่ยงจากการถูกโจมตีทางไซเบอร์
• การเข้าถึงเทคโนโลยีที่ไม่เท่าเทียม: สร้างช่องว่างในสังคม
• ช่องว่างด้านกฎระเบียบ: กฎหมายอาจตามเทคโนโลยีไม่ทัน
• ความท้าทายในการปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับหุ่นยนต์: การปรับตัวและเรียนรู้ร่วมกัน

ส่วนเรื่องสมดุลชีวิตกับการทำงานก็สำคัญมากครับ เพราะถ้าเครื่องมือดิจิทัลทำให้งานตามติดเราไปทุกที่ “เครื่องมืออัจฉริยะ” เหล่านั้นอาจจะแอบเพิ่มความเครียดจนถึงขั้นหมดไฟได้ องค์การอนามัยโลก (WHO) และองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ยังเคยประมาณการว่าในปี 2016 มีคนเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมองและโรคหัวใจขาดเลือดถึง 745,000 ราย ที่เชื่อมโยงกับการทำงานล่วงเวลาที่ยาวนานเลยนะ นี่คือเครื่องเตือนใจว่าการออกแบบงานก็คือการออกแบบสุขภาพของเราด้วย

Industry 5.0 ที่มีหัวใจ จะไม่ถามแค่ว่า “สิ่งนี้ทำให้เป็นอัตโนมัติได้ไหม?” แต่จะถามต่อไปว่า “สิ่งนี้ควรถูกทำให้เป็นอัตโนมัติหรือไม่?” “ใครได้ประโยชน์? ใครรับภาระ?” และ “แล้วเรื่องศักดิ์ศรี, ความหมายในการทำงาน, และสุขภาพจิตของเราล่ะจะเป็นอย่างไร?”

การทำงานร่วมกันของมนุษย์กับเครื่องจักรในยุคใหม่

หนึ่งในคำมั่นสัญญาที่น่าสนใจที่สุดของ Industry 5.0 คือการออกแบบให้คนกับเครื่องจักรทำงานร่วมกัน ไม่ใช่การแทนที่กัน ในโมเดลนี้หุ่นยนต์จะเข้ามาจัดการงานที่ซ้ำซ้อน อันตราย หรือต้องใช้แรงกาย ส่วนมนุษย์จะใส่คุณค่าในเรื่องการตัดสินใจ, ความคิดสร้างสรรค์, ความเห็นอกเห็นใจ, จริยธรรม และความเข้าใจในบริบทต่าง ๆ เข้าไป เช่น AI อาจช่วยระบุรูปแบบต่าง ๆ ได้ แต่คนก็ยังเป็นคนตัดสินใจว่ารูปแบบเหล่านั้นมีความหมายอย่างไร และคุณค่าอะไรควรจะนำทางในการกระทำ

ฟังดูดีใช่ไหมครับ? แต่การจะไปถึงจุดนั้นได้มันไม่ใช่แค่เรื่องเครื่องมือใหม่ ๆ เท่านั้นนะ แต่มันต้องอาศัย

• การศึกษาใหม่: ที่ทำให้คนเข้าใจระบบที่พวกเขาทำงานด้วย
• ภาวะผู้นำ: ที่นำพาการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ถูกต้อง
• วัฒนธรรมองค์กร: ที่สนับสนุนการทำงานร่วมกัน
• โอกาสในการพัฒนาทักษะใหม่ (Reskilling): ที่ต้องมีให้พนักงาน “ก่อน” ที่บทบาทของพวกเขาจะถูกกระทบ ไม่ใช่ “หลังจาก”

จากรายงาน Future of Jobs Report 2025 ของ World Economic Forum ก็ชี้ให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี, โครงสร้างประชากร, ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ และการเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืน เป็นพลังสำคัญที่กำลังปรับเปลี่ยนตลาดแรงงานไปจนถึงปี 2030 เลยนะ

สัญญาระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างก็อาจจะต้องเปลี่ยนไปด้วย ถ้าองค์กรนำ AI และหุ่นยนต์มาใช้แล้วบอกพนักงานว่า “คุณก็แค่ต้องตามให้ทัน” ความกังวลก็จะเพิ่มขึ้น แต่ถ้าบอกว่า “เราจะช่วยให้คุณเติบโตไปพร้อมกับเครื่องมือเหล่านี้” การเปลี่ยนผ่านแบบเดียวกันก็จะรู้สึกเป็นภัยคุกคามน้อยลงและเสริมพลังมากขึ้นครับ

ความเชื่อใจคือกุญแจสำคัญสู่ สังคม 5.0 ที่แท้จริง

สังคม 5.0 เนี่ยจะไปรอดได้ก็ขึ้นอยู่กับข้อมูลครับ ข้อมูลสุขภาพ, ข้อมูลการเดินทาง, ข้อมูลการทำงาน, การศึกษา, พลังงาน, ข้อมูลผู้บริโภค ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นหัวใจสำคัญที่ต้องไหลเวียนไปทั่วระบบ นั่นแหละครับที่ทำให้ “ความเชื่อใจ” เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

คนจะไม่ยอมรับระบบที่ฉลาดเหล่านี้หรอกครับ ถ้าพวกเขาเชื่อว่าระบบเหล่านั้นไม่โปร่งใส, ไม่ยุติธรรม, ไม่ปลอดภัย หรือมีการเอาเปรียบ นี่แหละคือจุดที่การกำกับดูแลเข้ามามีบทบาทอย่างมาก กรอบการทำงานอย่าง NIST AI Risk Management Framework ก็เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามในการทำให้ระบบ AI มีความน่าเชื่อถือและมีความรับผิดชอบมากขึ้น

ความเชื่อใจยังขึ้นอยู่กับการมีส่วนร่วมด้วยนะครับ คนส่วนใหญ่จะยอมรับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีมากขึ้นเมื่อพวกเขามีสิทธิ์มีเสียงในการกำหนดว่ามันจะถูกนำไปใช้อย่างไร สังคมที่มนุษย์เป็นศูนย์กลางจะสร้างได้แค่โดยวิศวกร, ผู้บริหาร หรือผู้กำหนดนโยบายเท่านั้นไม่ได้หรอกครับ มันต้องอาศัยการมีส่วนร่วมจากทุกคน ไม่ว่าจะเป็นพนักงาน, ผู้ป่วย, ครู, ผู้ดูแล, ผู้สูงอายุ, ผู้พิการ, ชุมชนชนบท และกลุ่มผู้ด้อยโอกาสอื่น ๆ ตั้งแต่เริ่มต้น มิฉะนั้นแล้ว สังคม 5.0 อาจจะกลายเป็นสังคมที่ถูกออกแบบ “เพื่อ” ผู้คน แต่ไม่ได้ถูกออกแบบ “ร่วมกับ” ผู้คนอย่างแท้จริงครับ

สรุปแล้ว อนาคตที่ฉลาดขึ้นนี้จะทำให้เราอยู่ดีมีสุขจริงหรือ?

ส่วนตัวผมมองว่าแนวคิด สังคม 5.0 นั้นเป็นสิ่งที่น่าสนใจและจำเป็นมาก ๆ ในยุคที่เทคโนโลยีกำลังเข้ามามีบทบาทในทุกแง่มุมของชีวิต จริง ๆ แล้วเทคโนโลยีไม่ได้ดีหรือไม่ดีโดยตัวมันเองหรอกครับ แต่มันขึ้นอยู่กับว่าเราเลือกที่จะออกแบบและใช้งานมันอย่างไร เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับมนุษย์ทุกคน ไม่ใช่แค่การเพิ่มประสิทธิภาพแต่ต้องไม่ลืมเรื่องคุณค่า ความเป็นอยู่ที่ดี และความรู้สึกของผู้คน สำหรับแฟน ๆ เทคโนโลยีอย่างเรา ๆ ก็ต้องจับตาดูต่อไปว่าการเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่นี้จะพาเราไปในทิศทางไหน และเราจะมีส่วนร่วมสร้างสรรค์สังคมที่ดีกว่าได้อย่างไรครับ เพราะท้ายที่สุดแล้ว สังคม 5.0 ที่สมบูรณ์แบบคือสังคมที่นวัตกรรมรับใช้การเจริญเติบโตของมนุษย์อย่างแท้จริงนั่นเอง

ที่มา: psychologytoday.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• สัญญาณไฟรถยนต์ ใช้อย่างไรให้ถูกต้อง และปลอดภัย
• โดนเตารีดนาบ ต้องทำอย่างไร? ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี ลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็น
• แจกฟรี 12 เทมเพลตการ์ดแต่งงาน ลายดอกไม้-ใบไม้ แก้ไขเองได้ เลือกโทนสีได้ตามธีมงาน
• รวม 10 ฟอนต์ภาษาไทยสวย ๆ มีให้เลือกหลายสไตล์ พร้อมลิงก์ดาวน์โหลด