ไมโครพลาสติกคุกคามฮอร์โมนเพศหญิง: ภัยเงียบที่คุณต้องรู้

จริง ๆ แล้ว หลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่าเรื่องใกล้ตัวอย่างพลาสติกที่เราใช้ในชีวิตประจำวันเนี่ย มันแอบส่งผลกระทบต่อสุขภาพเรามากกว่าที่คิด โดยเฉพาะกับสุภาพสตรี วันนี้เราจะมาคุยกันถึงเรื่อง **ไมโครพลาสติก** ที่ตอนนี้ไม่ใช่แค่ปัญหาสิ่งแวดล้อม แต่กำลังกลายเป็นภัยเงียบที่คุกคามฮอร์โมนเพศหญิงและระบบสืบพันธุ์ของเราอย่างจริงจัง

ไมโครพลาสติก: ภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ในร่างกายผู้หญิง

ข้อมูลจากงานวิจัยปี 2021 บอกว่าคนเราเนี่ยอาจจะกินพลาสติกเข้าไปถึง 5 กรัมต่อสัปดาห์นะ ลองคิดดูสิว่ามันหนักเท่าบัตรเครดิตพลาสติกเลยทีเดียว พลาสติกพวกนี้มันปนอยู่ในน้ำดื่มบรรจุขวด อาหารทะเล เกลือที่เรากิน หรือแม้แต่ในอากาศที่เราหายใจเข้าไป แล้วที่น่าตกใจกว่านั้นคือ ตอนนี้นักวิทยาศาสตร์เริ่มเจอชิ้นส่วนพลาสติกเล็กๆ พวกนี้ในระบบสืบพันธุ์ของผู้หญิงแล้วด้วย

เจ้าไมโครพลาสติกเนี่ย จริงๆ มันก็มาจากพลาสติกชิ้นใหญ่ๆ ที่แตกตัวลงมา เช่นพวกขวดน้ำพลาสติก ภาชนะเก็บอาหาร หรือแม้แต่ใบเสร็จที่เราได้ตามร้านค้าต่างๆ เราอาจจะเคยรู้กันมานานแล้วว่ามันปนเปื้อนในมหาสมุทรหรือห่วงโซ่อาหารของเรา แต่ที่น่ากังวลจริงๆ คือพอพวกมันเข้ามาอยู่ในร่างกายเราแล้วมันไปอยู่ตรงไหนได้บ้าง

นักวิจัยเค้าเจอไมโครพลาสติกในของเหลวรอบๆ รังไข่ ซึ่งเป็นของเหลวที่ห่อหุ้มไข่ของผู้หญิงตอนที่มันกำลังจะเติบโตและสุกเต็มที่ ที่แย่ไปกว่านั้นคือระดับไมโครพลาสติกที่พบเฉลี่ยแล้วสูงกว่า 2,000 อนุภาคต่อมิลลิลิตรของเหลวเลยนะ คิดดูสิว่าพลาสติกเยอะขนาดนี้มันอยู่ใกล้ๆ ไข่ของเราเลย นอกจากนี้ งานวิจัยชิ้นเดียวกันยังพบความเชื่อมโยงระหว่างระดับไมโครพลาสติกที่สูงขึ้น กับระดับฮอร์โมน FSH (Follicle-Stimulating Hormone) ที่สูงขึ้นด้วย ฮอร์โมน FSH เนี่ยจะถูกผลิตจากสมองเพื่อไปกระตุ้นรังไข่ให้สร้างและปล่อยไข่ ซึ่งถ้า FSH สูงขึ้น มันก็มักจะแปลว่ารังไข่กำลังทำงานหนักเพื่อพยายามผลิตไข่ออกมา แต่มันก็ทำได้ยากขึ้นนั่นเอง

ไม่ใช่แค่ในของเหลวรอบรังไข่นะ แต่เยื่อบุโพรงมดลูกก็ยังพบการปนเปื้อนของพลาสติกหลายชนิดเลย อย่างเช่น polyethylene ที่อยู่ในถุงพลาสติกที่เราใช้กัน หรือ polystyrene ที่อยู่ในโฟม พลาสติกพวกนี้สามารถเข้าไปในมดลูกได้ทั้งทางกระแสเลือดหรือแม้แต่ผ่านช่องคลอดโดยตรง

ทำความเข้าใจ: ทำไมฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนถึงสำคัญกับผู้หญิง?

หลายคนอาจจะคิดว่าฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนเป็นเรื่องของผู้ชาย แต่จริง ๆ แล้วมันเป็นฮอร์โมนที่จำเป็นสำหรับผู้หญิงด้วยเหมือนกันนะ ผู้หญิงเราก็สร้างเทสโทสเตอโรนได้จากรังไข่ ต่อมหมวกไต และเนื้อเยื่อต่างๆ เช่น ไขมัน ผิวหนัง และตับ

แล้วทำไมมันถึงสำคัญกับสุขภาพทางเพศของเราล่ะ? ก็เพราะว่าเทสโทสเตอโรนมีบทบาทสำคัญกับความต้องการทางเพศของผู้หญิงไงล่ะ เวลาที่ระดับเทสโทสเตอโรนลดลง (ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้ตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้น หรือหลังการผ่าตัดรังไข่) ผู้หญิงหลายคนก็อาจจะรู้สึกว่าความสนใจในเรื่องเพศลดลงอย่างต่อเนื่อง

ตอนนี้บทบาทของเทสโทสเตอโรนในเรื่องความต้องการทางเพศของผู้หญิงเป็นที่ยอมรับมากถึงขนาดที่มี Global Consensus Position Statement แนะนำให้ใช้ฮอร์โมนบำบัดเทสโทสเตอโรนสำหรับผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่มีความต้องการทางเพศลดลงเลยนะ นอกจากนี้ เทสโทสเตอโรนยังช่วยรักษาสุขภาพของเนื้อเยื่อช่องคลอด การหล่อลื่น กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน และความสามารถในการกระตุ้นอารมณ์และถึงจุดสุดยอดอีกด้วย พูดง่ายๆ คือมันไม่ใช่แค่เรื่องความรู้สึกอยากอย่างเดียว แต่มันคือโครงสร้างทางกายภาพทั้งหมดของการทำงานทางเพศที่ดีในผู้หญิงเลย

กลไกการโจมตี: ไมโครพลาสติกทำลายระบบฮอร์โมนเพศหญิงได้อย่างไร

นี่แหละคือจุดที่น่ากังวลเป็นพิเศษ เพราะไมโครพลาสติกดูเหมือนจะเข้าไปรบกวนกระบวนการผลิตเทสโทสเตอโรนในผู้หญิงได้หลายทางเลยนะ

• ทำลายเซลล์ที่ผลิตฮอร์โมน: ไมโครพลาสติกสามารถฆ่าเซลล์รังไข่ที่ผลิตฮอร์โมน รวมถึงเทสโทสเตอโรนได้ พอเซลล์พวกนี้ตาย การผลิตฮอร์โมนก็ลดลงตามไปด้วย
• ยับยั้งยีนที่ควบคุมการผลิต: สาร BPA ซึ่งเป็นสารเคมีที่ปนออกมาจากไมโครพลาสติก สามารถรบกวนยีนที่ร่างกายจำเป็นต้องใช้ในการสร้างเทสโทสเตอโรน ทำให้ระดับฮอร์โมนลดลง
• รบกวนสัญญาณจากสมองถึงรังไข่: การผลิตเทสโทสเตอโรนในรังไข่จะถูกกระตุ้นโดยฮอร์โมน LH (Luteinizing Hormone) ที่ปล่อยออกมาจากสมอง การสัมผัสกับไมโครพลาสติกทำให้ระดับเทสโทสเตอโรนและ LH ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งบ่งชี้ว่าไมโครพลาสติกกำลังเข้าไปรบกวนสัญญาณที่สมองส่งไปยังรังไข่ให้สร้างเทสโทสเตอโรน
• เปลี่ยนแปลงสมดุลเอสโตรเจนต่อเทสโทสเตอโรน: การสัมผัสกับไมโครพลาสติกทำให้สัดส่วนเอสโตรเจนต่อเทสโทสเตอโรนลดลง ซึ่งหมายความว่าสมดุลของฮอร์โมนทั้งหมดกำลังถูกรบกวนไปหมด

แค่ฮอร์โมนเพศหญิงอย่างเดียวไม่พอ: ผลกระทบอื่นๆ ที่น่าเป็นห่วง

เทสโทสเตอโรนเป็นแค่ส่วนหนึ่งของการรบกวนฮอร์โมนเท่านั้นนะ เพราะไมโครพลาสติกเนี่ยมันเต็มไปด้วยสารเคมีที่รบกวนต่อมไร้ท่อ (Endocrine-Disrupting Chemicals หรือ EDCs) อย่างเช่น พทาเลท (phthalates), บิสฟีนอล (bisphenols) และ PFAS ที่สามารถเล็ดลอดออกมาเมื่ออยู่ในร่างกาย และจะไปเลียนแบบหรือยับยั้งฮอร์โมนธรรมชาติของเราได้ พลาสติกจิ๋วพวกนี้จึงสามารถเข้าไปรบกวนสมดุลของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน การทำงานของรังไข่ และภาวะเจริญพันธุ์ได้อีกด้วย

ที่แย่ไปกว่านั้นคือ การสัมผัสกับไมโครพลาสติกยังเชื่อมโยงกับการเปลี่ยนแปลงที่คล้ายกับภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (PCOS) ในสัตว์ทดลองด้วยนะ ทั้งระดับฮอร์โมนที่ผิดปกติและรังไข่ที่เกิดรอยแผลเป็น PCOS เป็นภาวะที่ส่งผลกระทบต่อผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ทั่วโลกถึง 13% และนักวิจัยก็กำลังตั้งคำถามว่าสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยพลาสติกของเรากำลังทำให้ภาวะนี้แย่ลงหรือไม่

นอกจากนี้ยังมีความกังวลเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis) ซึ่งเป็นภาวะที่เซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญเติบโตนอกมดลูก ไมโครพลาสติกดูเหมือนจะกระตุ้นการอักเสบในเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูก ซึ่งอาจมีส่วนทำให้เกิดภาวะ endometriosis ได้ และไม่เพียงแค่ระบบสืบพันธุ์นะ มีหลักฐานชี้ให้เห็นว่าไมโครพลาสติกอาจมีส่วนทำให้เกิดโรคอ้วน และยังสามารถผ่านรกไปถึงทารกในครรภ์ได้อีกด้วย

งานวิจัยเมื่อปีที่แล้วที่วิเคราะห์ 15 การศึกษา ก็สรุปได้ว่าการสัมผัสกับไมโครพลาสติกนั้นรบกวนการทำงานของรังไข่อย่างมีนัยสำคัญ ลดอัตราการเจริญพันธุ์ และทำให้ระดับฮอร์โมนไม่สมดุลเลยนะ ตอนนี้ทาง Harvard’s Mahalingaiah Lab ก็กำลังติดตามความเชื่อมโยงเหล่านี้อย่างใกล้ชิด โดยระบุว่าไมโครพลาสติกกำลังถูกศึกษาในฐานะปัจจัยที่ทำให้เกิด PCOS ประจำเดือนมาไม่ปกติ และปัญหาการเจริญพันธุ์อื่นๆ นี่ไม่ใช่แค่เรื่องวิทยาศาสตร์ชายขอบอีกต่อไปแล้ว แต่มันคืองานวิจัยที่เติบโตอย่างรวดเร็วและจำเป็นต้องได้รับการศึกษาอย่างจริงจัง

แล้วเราจะป้องกันตัวเองจากไมโครพลาสติกได้อย่างไร?

จริงอยู่ว่าวิทยาศาสตร์เรื่องนี้ยังอยู่ในช่วงพัฒนา เรายังไม่มีข้อพิสูจน์ที่ชัดเจนว่าไมโครพลาสติกเป็นสาเหตุของโรคทางระบบสืบพันธุ์ในผู้หญิงโดยตรง แต่เมื่อหลักฐานเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ การเริ่มลงมือทำอะไรบางอย่างเพื่อป้องกันตัวเองก็สมเหตุสมผลนะ นี่คือสิ่งที่เราสามารถทำได้

• เปลี่ยนจากขวดน้ำพลาสติกไปใช้แก้วหรือสเตนเลส: ลดการสัมผัสพลาสติกโดยตรง
• กรองน้ำประปาด้วยเครื่องกรองระบบ Reverse Osmosis: ช่วยลดการปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในน้ำดื่ม
• อย่าอุ่นอาหารในภาชนะพลาสติก: ความร้อนจะเร่งให้สารเคมีจากพลาสติกออกมาปนเปื้อนในอาหารได้ง่ายขึ้น
• หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปสูงที่บรรจุในพลาสติก: อาหารเหล่านี้มักจะสัมผัสกับบรรจุภัณฑ์พลาสติกมาเยอะกว่าปกติ

จริง ๆ แล้ว ขั้นตอนเหล่านี้อาจจะไม่ได้กำจัดไมโครพลาสติกออกจากร่างกายเราได้ทั้งหมดหรอกนะ แต่ก็สามารถลดการสัมผัสได้มากเลยทีเดียว

มองไปข้างหน้า: การปรับตัวในโลกที่เต็มไปด้วยพลาสติก

เราทุกคนต่างก็สร้างโลกที่เต็มไปด้วยพลาสติกขึ้นมาเพื่อความสะดวกสบายในชีวิตประจำวัน แต่ตอนนี้พลาสติกเหล่านั้นกลับส่งผลกระทบต่อเราในแบบที่เราเพิ่งจะเริ่มทำความเข้าใจ โดยเฉพาะกับผู้หญิง ระบบสืบพันธุ์ดูจะเป็นเป้าหมายที่เปราะบางเป็นพิเศษ ส่วนตัวแล้ว เรามองว่าข้อมูลเหล่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องไกลตัวอีกต่อไปแล้ว แต่เป็นสัญญาณเตือนให้เราต้องหันมาใส่ใจและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่าง ถึงแม้วิทยาศาสตร์จะยังต้องการการศึกษาเพิ่มเติม แต่การเริ่มต้นดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้ ย่อมดีกว่าการรอให้ทุกอย่างชัดเจนจนสายเกินไปนะ มันเป็นเรื่องของการเลือกที่ฉลาดเพื่อสุขภาพที่ดีของตัวเราเองในระยะยาว

ที่มา: psychologytoday.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• สัญญาณไฟรถยนต์ ใช้อย่างไรให้ถูกต้อง และปลอดภัย
• โดนเตารีดนาบ ต้องทำอย่างไร? ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี ลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็น
• แจกฟรี 12 เทมเพลตการ์ดแต่งงาน ลายดอกไม้-ใบไม้ แก้ไขเองได้ เลือกโทนสีได้ตามธีมงาน
• รวม 10 ฟอนต์ภาษาไทยสวย ๆ มีให้เลือกหลายสไตล์ พร้อมลิงก์ดาวน์โหลด