ไม่มีผลลัพธ์ ไม่สร้างความรับผิดชอบ: ทำไมคนรุ่นใหม่ถึงขาดภูมิคุ้มกันทางใจ?

จริง ๆ แล้ว…หลายคนอาจไม่เคยนึกถึงเรื่องนี้อย่างจริงจัง แต่การที่เราไม่เคยเจอ ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ เลยเนี่ย มันส่งผลกระทบต่อจิตใจและความยืดหยุ่นในชีวิตเราเยอะกว่าที่คิดนะ ผมในฐานะบรรณาธิการที่คลุกคลีกับเรื่องไลฟ์สไตล์และเทคโนโลยีมานาน ก็เห็นเทรนด์นี้ชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนรุ่นใหม่ การที่เราไม่เคยต้องรับผิดชอบกับสิ่งที่ทำ ไม่ได้แปลว่าชีวิตจะง่ายขึ้นเสมอไป บางทีมันกลับทำให้เราอ่อนแอลงโดยไม่รู้ตัวด้วยซ้ำ

บทเรียนจากสนามเด็กเล่นและห้องเรียน: เมื่อผลลัพธ์คือครูที่ดีที่สุด

จากประสบการณ์ตรงในฐานะโค้ชฟุตบอลเยาวชน ผมเห็นเลยว่าเด็ก ๆ ที่ไม่เคยเจอ ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ ที่แท้จริง อย่างเช่น การไม่ซ้อมแล้วทีมแพ้ หรือซ้อมไม่เต็มที่แล้วผลงานไม่ดี พวกเขาจะงงมากตอนที่ไม่เป็นไปตามที่หวัง และมักจะโทษคนอื่น

ในโลกของกีฬามันชัดเจนมาก ถ้าบล็อกไม่ดีก็โดนสกัด ถ้าไม่ฟิตก็เหนื่อยเร็ว สิ่งเหล่านี้คือการสอนเรื่องความรับผิดชอบแบบธรรมชาติ ที่ไม่เป็นอันตรายถึงชีวิต และไม่มีการแก้ตัวใด ๆ แทนที่บทเรียนนี้ได้เลย

การที่บางโรงเรียนพยายามลดเกรดตก หรือปรับมาตรฐานการบ้านให้ง่ายลง จริง ๆ แล้วมันเป็นการสร้างภาพลวงตาว่าทุกคนเก่งเท่ากัน ทั้งที่ทักษะจริง ๆ อาจยังไม่ถึง พอเด็กกลุ่มนี้โตขึ้นมาเรียนมหาวิทยาลัย หรือเริ่มทำงาน ก็มักจะเจอปัญหาเรื่องการบริหารเวลา ส่งงานไม่ตรงเวลา และคาดหวังว่าจะได้โอกาสแก้ตัวอยู่เสมอ เพราะเขาไม่เคยเรียนรู้เรื่อง ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ มาก่อน

ซึ่งถ้าเราปล่อยให้เป็นแบบนี้ไปเรื่อย ๆ มันก็จะบั่นทอนความสามารถในการเผชิญหน้ากับความท้าทายของพวกเขาไปโดยปริยาย เพราะไม่เคยมีโอกาสได้สร้าง ‘Growth Mindset’ ที่จะมองว่าปัญหาคือโอกาสในการพัฒนาตัวเองไงล่ะ

ผลของการไม่มีผลลัพธ์กับสุขภาพใจเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่

ประเด็นนี้สำคัญมาก เพราะมันไม่ได้จบแค่ตอนเด็ก ๆ นะครับ พอมันขาด ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ มาตั้งแต่เด็ก พอโตเป็นผู้ใหญ่ โดยเฉพาะกับคนหนุ่มสาวที่สังคมมักจะบอกว่า ‘ไม่ต้องอ่อนแอ’ แต่ในขณะเดียวกันก็พยายามเอาความรับผิดชอบออกจากพวกเขา ปัญหามันก็จะยิ่งทับถม

เมื่อคนเราไม่เคยต้องเผชิญกับผลลัพธ์ของการหลีกเลี่ยงปัญหา หรือการตัดสินใจผิดพลาด ความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้าก็อาจจะลึกซึ้งขึ้นเรื่อย ๆ เพราะไม่เคยได้สัมผัสกับความรู้สึกภาคภูมิใจที่เกิดจากการเอาชนะอุปสรรคด้วยความพยายามของตัวเองเลย

จริง ๆ แล้วการที่เราถูกปกป้องมากเกินไปจนไม่เคยเจอความผิดพลาดเลย มันก็เหมือนเราสร้างผู้ใหญ่ที่ไม่รู้จะรับมือกับปัญหาชีวิตยังไงนั่นแหละครับ กลายเป็นวงจรของความรู้สึกมีสิทธิ์เหนือผู้อื่น และความรู้สึกช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ในที่สุด

สร้างภูมิคุ้มกันทางใจ: เราจะทำอะไรได้บ้าง?

ทีนี้คำถามคือ แล้วในฐานะพ่อแม่ ครู หรือแม้แต่นักจิตวิทยา เราจะทำยังไงดีให้คนรุ่นใหม่เขามีความยืดหยุ่นทางใจ?

หลัก ๆ เลยก็คือ เราต้องยอมให้มี ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ ที่เหมาะสมและเป็นธรรมชาติเกิดขึ้นบ้าง แต่ก็ต้องมีกรอบและพร้อมสนับสนุนนะ

• ใช้ผลลัพธ์ตามธรรมชาติ: ถ้าลูกลืมเอาข้าวกลางวันไป ก็ต้องหิวจนกว่าจะถึงมื้อถัดไป ถ้าพลาดการซ้อม ก็ต้องลดเวลาลงสนามแข่ง
• ใช้ผลลัพธ์เชิงตรรกะ: ถ้าส่งการบ้านช้า ก็ได้คะแนนลดลง ถ้าทำผิดกฎ ก็ต้องถูกปรับให้อยู่ข้างสนาม
• สม่ำเสมอและเป็นธรรม: กฎต้องใช้กับทุกคนอย่างเท่าเทียมและสม่ำเสมอ ไม่ใช่แล้วแต่อารมณ์
• พร้อมให้การสนับสนุน: ไม่ใช่แค่ปล่อยให้เจอผลลัพธ์แล้วจบไป เราต้องอธิบายบทเรียน ให้คำแนะนำในการปรับปรุง และชื่นชมความก้าวหน้าด้วย

จำไว้ว่า ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ ไม่ใช่การลงโทษ แต่คือบทเรียนที่สำคัญที่สุดที่แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างการเลือกและการกระทำ มันคือการเตรียมคนให้พร้อมสำหรับชีวิตจริง

สรุปแล้ว ทำไมการปล่อยให้เจอ ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ จึงสำคัญต่อการเติบโต?

ผมมองว่าประเด็นนี้เป็นหัวใจสำคัญของการสร้างคนรุ่นใหม่ให้มีคุณภาพนะ การที่เรากล้าที่จะถอยหลังออกมาบ้าง และยอมให้ ‘ผลของการไม่มีผลลัพธ์’ ได้ทำหน้าที่เป็นครู มันเป็นการลงทุนที่คุ้มค่ามาก จริง ๆ แล้วคนเราไม่ได้ต้องการการปกป้องที่มากเกินไปจนไม่เคยเจออะไรเลย แต่ต้องการโอกาสที่จะได้เรียนรู้จากความผิดพลาดของตัวเอง และพัฒนาความสามารถในการลุกขึ้นยืนใหม่ สำหรับแฟน ๆ ที่อ่านมาถึงตรงนี้ ผมอยากบอกว่าเรื่องนี้เป็นสิ่งที่เราทุกคนสามารถเริ่มได้จากในครอบครัว หรือในที่ทำงานเลยนะ การสร้างพื้นที่ที่กล้าเผชิญความไม่สบายใจ (Brave Space) เพื่อให้เกิดการเติบโต จะนำไปสู่บุคคลที่มีความแข็งแกร่งจากภายใน มีวิจารณญาณที่เฉียบคม และมีความมั่นใจในตัวเองอย่างแท้จริง ซึ่งสิ่งเหล่านี้แหละที่จะเป็นรากฐานสำคัญของสังคมที่เข้มแข็งในอนาคต

ที่มา: psychologytoday.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• สัญญาณไฟรถยนต์ ใช้อย่างไรให้ถูกต้อง และปลอดภัย
• โดนเตารีดนาบ ต้องทำอย่างไร? ปฐมพยาบาลให้ถูกวิธี ลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็น
• แจกฟรี 12 เทมเพลตการ์ดแต่งงาน ลายดอกไม้-ใบไม้ แก้ไขเองได้ เลือกโทนสีได้ตามธีมงาน
• รวม 10 ฟอนต์ภาษาไทยสวย ๆ มีให้เลือกหลายสไตล์ พร้อมลิงก์ดาวน์โหลด